Dünya ekonomisinde hammadde, üretim ve pazar arasındaki girift ilişki, küresel ticaret ağının oluşmasını sağlar. Küresel ticaret ağında hammaddenin üretim yerine taşınması, üretilen malın pazarda alıcıya-tüketiciye ulaşmasında en önemli araçlardan biri deniz taşımacılığıdır. Başka bir ifadeyle deniz taşımacılığı, küresel ticaretin omurgasını oluşturur.
1955’te Denizcilik Bankası’nın bir iştiraki olarak kurulan D.B. Deniz Nakliyatı T.A.Ş., özelleştirildiği 2000 yılına kadar Türkiye’de izlenen ekonomi politikası ve denizcilik politikası paralelinde faaliyetlerini sürdürür. Başlangıçta ağırlıklı olarak kuru yük gemileri ve az sayıda küçük tankerden ibaret olan filosu, ekonomide ve özellikle sanayide kaydedilen gelişime bağlı olarak daha büyük tonajda tankerler, dökme yük-cevher gemileriyle desteklenir. 1970’lerin sonuna doğru ise Ro-Ro taşımacılığına da başlanır.
D.B. Deniz Nakliyatı T.A.Ş., faaliyetleriyle elde ettiği navlun geliri sayesinde Türkiye ekonomisi için döviz ikamesi ve döviz geliri sağlayan, istihdam yaratan bir kurum olur. D.B. Deniz Nakliyatı T.A.Ş. deneyimi, ülke ekonomisi açısından önemli bir KİT’in ortaya çıkmasının yanı sıra Türkiye ticari denizciliğine filo, insan kaynağı, deneyim ve birikimle katkı sağlar.
Bu kitapta Deniz Nakliyatı’nın kurulmasından önce Türkiye’de şilepçiliğin ortaya çıkışı ve gelişimi, Deniz Nakliyatı’nın kurulması, özellikle planlı dönemde büyümesi ve değişen iktisadi konjonktür ve politikanın yansımasıyla özelleştirilmesine uzanan süreç ele alınmaktadır.
İçindekiler:
ŞEKİLLER LİSTESİ
TABLOLAR LİSTESİ
KISALTMALAR
ÖNSÖZ
GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM: DENİZ NAKLİYATI’NA KADAR KAMUNUN ŞİLEPÇİLİK GİRİŞİMLERİ
1.1. Erken Cumhuriyet Döneminde Şilepçilik
1.1.1. Şileplere Duyulan İhtiyacın Artması
1.1.2. Sosyete Şilep T.A.Ş.
1.2. İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Şilepçilik
1.2.1. Savaş ve Deniz Ulaşımı
1.2.2. Milli Korunma Kanunu ve Şilepçilik
1.2.3. Savaş Yıllarında Şilep Filosu
1.3. Savaş Ertesi Şilepçilikte Devlet ve Armatörler Arasında Güç Asimetrisi
1.3.1. Devletin Şilepçiliğe Artan İlgisi
1.3.2. Armatörler de Şilep Satın Almak İstiyor
1.3.3. Peker Hükümeti’nin Hayata Geçmeyen Vaatleri
1.3.4. Deniz Nakliyat Komisyonu Lağvediliyor, Şilepçilik İşletmesi Kuruluyor
1.3.5. Armatörlerin Talep ve Şikayetlerinin Basında Yer Alan Yankıları
1.3.6. Devletçiliğin Yeni Tanımına Göre Denizcilik Sektörü
1.3.7. Döviz Tahsisi, Kredi ve Banka Kurma Girişimi
1.3.8. Şilepçilik İşletmesi Kaldırılıyor
1.3.9. 2239 Sayılı Kanun’da Değişiklik Yapılması
1.3.10. Savaş Ertesi Ticaret Filosunu Büyütme Çabası
İKİNCİ BÖLÜM: DENİZ NAKLİYATI’NIN KURULUŞU VE İLK YILLARI
2.1. Denizcilik Bankası’nın Kurulması
2.2. Şilepçilik İşletmesi ve Deniz Nakliyatı’nın Kuruluşu
2.3. Petrolden Buğdaya Deniz Nakliyatı’nın Taşıdığı Yük
2.4. Gemi İhtiyacının Artışı ve Filo
2.5. Nitelikli Personel Tedarikinin En Önemli Sorun Olduğu İlk Yıllar
2.6. Çalışanlar Arasında Yaşanan Sorunlar
2.7. Maaşlar Yetersiz Bulunuyor
2.8. Kazalar, Kazalar…
2.9. İktisadi Dengelerin Değişmesi ve Bunun Deniz Nakliyatı’na Etkileri
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: PLANLI DÖNEMDE DB DENİZ NAKLİYATI T.A.Ş. (1960-1980)
3.1. Ekonomide Planlı Dönem ve Ulaştırma Politikası
3.2. 27 Mayıs Darbesi ve Deniz Nakliyatı
3.3. Yolsuzluk İddiası
3.4. Yük Miktarının Dalgalanması ve Nedenleri: Savaşlar, Grevler, İşletmecilik Kusurları
3.5. Çeşitlenen İhtiyaçlar ve Filoya Yeni Gemi Tiplerinin Girmesi
3.6. Gençleşerek Büyüyen Filo
3.7. Kazalar ve Gemi Kayıpları
3.8. Nitelikli İşgücü Temini Sorunu ve Bu Sorunun Çözümü İçin Atılan Adımlar
3.9. Personel Seçiminde Kayırmacılık İddiaları ve Etkileri
3.10. Grevler ve İşçi Hareketleri
3.11. Kurumsallaşma ve Genişleyen Organizasyon
3.12. Kaçakçılık Olayları
3.13. Kıbrıs Sorunu ve Deniz Nakliyatı
3.14. Bozulan Mali Yapı, Sermaye Artırımları ve Zararla Kapanan Hesap Yılları
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: ÖZELLEŞTİRMEYE GİDEN SÜREÇTE DENİZ NAKLİYATI T.A.Ş. (1980-2000)
4.1. 1980 Sonrası Ekonomi ve Ulaştırma Politikası
4.2. Değişen İktisadi Koşullara Uyum Çabası
4.3. Özelleştirme Kararı ve Taşınan Yükün Azalması
4.4. Özelleştirme Kararının Filonun Küçülmesine Etkisi
4.5. Özelleştirme Kararının Ardından Beşerî Sermaye
